Cassava (mihogo) waa dalag xidideed oo aad u adkaysi badan, kana adkaysta abaarta iyo ciid liidata. Waa il muhiim ah oo tamar ah malaayiin qof, oo dakhli wanaagsan u keenta beeralayda.

Magaca Sayniska

Cassava waxay leedahay magaca sayniska Manihot esculenta, qoyska Euphorbiaceae. Waxaa loo yaqaan sidoo kale manioc, yuca, ama tapioca.

Muhiimadda

Cassava waa cunto tamar leh (carbohydrates) oo ka samaysan karta daqiiq, nasto, iyo cunto xoolo. Waxay ku fiican tahay amniga cuntada sababtoo ah way adkaysataa xaaladaha adag. Suuq ahaan, warshadaha istaaijka iyo daqiiqa ayaa dalab weyn leh.

Shuruudaha Cimilada

Cassava waxay door bidaa cimilo kulul. Heerkulka ku habboon waa 25–29°C. Way u dul-qaadan kartaa abaar muddo dheer, laakiin roob 1,000–1,500 mm sannadkii ayaa wax-soosaarka kordhiya. Way u nugul tahay dhaxan (frost).

Shuruudaha Ciidda

Cassava waxay ku koraysaa ciid liidata, laakiin waxay door bidaa ciid sandy loam ah oo si fiican biyaha u tuura. pH 5.5–6.5. Iska ilaali ciid biyo iska tuura — xididadu way qudhmaan. Way ka mid tahay dalagaha ugu fiican ciidaha liidata.

Diyaarinta Dhulka iyo Beerista

Cassava waxaa lagu beeraa qaybo jirrid ah (cuttings) 20–25 cm dheer oo laga soo qaaday dhir caafimaad qaba. Beero buuro ama safaf, masaafo 1×1 m. Ku duub cutting-ka 45° ama toosan, ⅔ ciidda gudaheeda. Tirada: 10,000 dhir/hektar.

Waraabinta

Cassava badanaa waxay ku tiirsan tahay roobka. Waraabin kaliya ayaa loo baahdaa 2–3 bilood hore xilliga jirridda iyo xididada sameysmaan. Kadib, way u dul-qaadan kartaa abaar — taasi waa sababta ay tahay dalag amni-cunto.

Bacriminta

Cassava ma u baahna bacrin badan, laakiin potassium (K) wuxuu kordhiyaa cabbirka xididada. Ku bixi NPK (oo K sare leh) 200–300 kg/hektar. Digo iyo organic matter way fiican yihiin. Iska ilaali nitrogen badan — wuxuu kordhiyaa caleemaha, xididadana wuu yareeyaa.

Maaraynta Cawska

3–4 bilowga hore ee cassava way tartami la'dahay cawska, sidaa darteed ka saar cawska 2–3 jeer. Marka caleemaha ay isku xidhaan (canopy), cawsku wuu yaraadaa. Caws-xakameyn hore ayaa lagama maarmaan u ah wax-soosaar fiican.

Cudurrada Caanka ah

  • Cassava Mosaic Disease (CMD)caleemaha mosaic jaalle; isticmaal cutting cudur-la'aan iyo noocyo iska caabin u leh.
  • Cassava Brown Streak (CBSD)xariiqyo bunni jirridda, xididada way qudhmaan; noocyo iska caabin ah.
  • Bacterial Blightcaleemaha way engegaan; cutting nadiif ah iyo wareejinta dalagga.

Cayayaanka Caanka ah

  • Cassava Mealybugnuuga caleemaha; xakamee biological control (natural enemies).
  • Whitefliesfaafiya CMD virus; noocyo iska caabin ah iyo eegis.
  • Green Spider Mitescaleemaha barar ka dhigaan; ka hortag abaarta iyo neem.

Gurashada

Cassava waxay diyaar u tahay 8–12 bilood (qaar ilaa 18 bilood). Calaamadda: caleemaha hoose way huraan. Qod si taxadar leh si aanad u jebin xididada. Xididada way qudhmaan dhaqso gurasho kadib — habee si dhakhso ah. Wax-soosaar: 15–40 tan/hektar.

Kaydinta iyo Suuq-geynta

Xididada cusub waxay raagaan kaliya 2–3 maalmood. Si ay u raagaan, qalaji oo daqiiq ka samee, ama u beddel istaaij. Suuq: cunto guri, daqiiq, istaaij warshadeed, iyo nasto xoolo. Cassava qalalan (chips/flour) waa qiime sare oo suuq dheer leh.