Bariiska wuxuu cuntada bixiyaa ka badan kala bar dadka adduunka. Soomaaliya iyo Geeska Afrika, waxay leedahay raadiyo magaalo oo kor u kacaaya. Hagahan wuxuu kaa caawin doonaa beerista bariiska habab casri ah.

Magaca Sayniska

Bariiska waxay leedahay magaca sayniska Oryza sativa, waxayna ka tirsan tahay qoyska Poaceae. Waxaa jira laba nooc oo waaweyn: indica (xilliga kulul) iyo japonica (xilliga qaboow).

Muhiimadda

Bariiska waxay siisaa 20% nafaqada caaqilka adduunka. Soomaaliya, magaaladaha ay caaqil maalintii cunaan bariis. Beerida bariiska waxay kobcisaa: shaqo (5–8 dad/hektar), dakhliga deegaanka, badbaadinta sarifka qaranka (currency reserve) marka aysan jirin dhoofin.

Shuruudaha Cimilada

Bariiska waxay ku korta cimilo kulul oo qoyaan badan. Heerkulka ku habboon waa 20–35°C. Waxay u baahan tahay 1,200–2,000 mm biyo ah xilliga koritaanka. Soomaaliya, gobollada wabiyada Shabeelle iyo Jubba waa kuwa ugu fiican.

Shuruudaha Ciidda

Bariiska paddy-ga wuxuu door bidaa ciid dhoobo (clay) ah oo si fiican biyaha u qabsata. pH-ga ku habboon waa 5.5–6.5. Bariiska upland-ka (kor u kacsan) wuxuu door bidaa ciid loamy ah oo aan dhowayn biyaha.

Diyaarinta Dhulka

Paddy: dhulka qotomi, biyaha geli ilaa 10 cm, falaarta dhulka oo qoyan (puddling), oo simi si biyaha ay si dhexdhexaad ah u taagnaadaan. Beero saraar (bunds) 30 cm dherer ah si biyaha u kaydsadaan. Upland: falaarta caadi ah, beero kor u kacsan.

Xulashada Iniinaha

Noocyada caanka ah: Sukari, Komboka, Basmati 370, IR 64, NERICA (upland). Tirada iniinaha: 25–30 kg/hektar tooska ah, 15–20 kg/hektar marka la u-guuriyo. Hubi inay tahay iniin xaqiijiyay.

Beerista iyo U-guurinta

Mashtal: beero qoto 1 cm, dhirta ka soo bax 25 maalmood. U-guurinta paddy: 20×20 cm, 2–3 dhirta godkii. Tooska ah upland: 25×20 cm, qoto 2–3 cm.

Waraabinta

Paddy: hayso biyo 5–10 cm xilliga koritaanka oo dhan. Joojin biyaha 10–15 maalmood ka hor gurashada si bariiska u qalashado. Upland: 25–30 mm asbuuc kasta. Hab AWD (Alternate Wetting and Drying) wuxuu kaydiyaa 30% biyaha iyada oo aan la dhimin wax-soosaarka.

Bacriminta

Ku bixi 100–150 kg/hektar nitrogen, 50 kg P, 50 kg K. Saddex jeer urea ku kala saar: marka aad u-guurido, 30 maalmood ka dib, iyo 50 maalmood ka dib (xilliga ubaxa). Ku dar zinc (5 kg/ha) si aad uga hortagto cudurka khali ee bariiska.

Maaraynta Cawska

Paddy: biyaha ayaa joojiya cawska intooda badan. Marka uu dhul bannaan yahay, ka saar gacanta. Cawska aasaasiga ah: Echinochloa, Cyperus. Upland: herbicide pendimethalin kahor inta aysan dhirta soo bixin.

Cudurrada Caanka ah

  • Rice Blast (Pyricularia oryzae)cudur fungaska ah ee ugu khatarsan; tricyclazole fungicide iyo noocyada iska caabin u leh.
  • Bacterial Leaf Blightcaleemaha hurutiyay; copper-based bactericides iyo iniinaha nadiifka ah.
  • Sheath Blight (Rhizoctonia solani)barar oogada; validamycin fungicide.
  • Rice Tungro Virusfaafiya green leafhoppers; xakamee cayayaanka.

Cayayaanka Caanka ah

  • Rice Stem Borerjiidha jirka bariiska; isticmaal Bt iyo dabin pheromone.
  • Brown Planthoppercayayaanka kobcin doonta; imidacloprid sprays.
  • Shimbiraha (Quelea)cunaan miraha; isticmaal bird scarers, shabakad, ama gurashada wadajir.

Gurashada

Bariiska waxay diyaar u tahay 90–150 maalmood ka dib beerista. Calaamadda: 80% panicles ayaa noqday dahable (golden). Qaboojiya biyaha 2 toddobaad ka hor. Ku gur saqdhexe ama subaxda hore. Qoyaanka miraha waa inuu yahay 22–25%.

Kaydinta Gurashada Ka Dib

Qalji qorraxda 2–3 cisho ilaa qoyaanku 14% gaadho. Mill (jajab) si aad u saarto buulada (husk) — paddy iibsi sare lacag yar leh, bariis cad ayaa iibsi sarreysa. Kaydi qaaddo culus oo qaboojin leh.

Suuq-geynta

Bariis cad waxaa raadiya magaalada (Muqdisho, Hargeisa, Kismayo). Bariiska udgoonka leh (Basmati, aromatic) qiimo sare ayuu helaa. Ku iibi makhaayadaha, hoteellada, iyo macaamiisha guryaha. Sidoo kale, qaado certification (organic) si aad u helid suuq dhoof.