Digirtu waa dalag borotiin sare leh oo abaar-adkaysi ah, oo saddex faa'iido ka wada bixiya: iniin la cuno, caleemo khudaar ah, iyo caws xoolaha. Waxay sidoo kale bacrimisaa carrada iyadoo nitrojiin ku dartay — taasoo ka dhigaysa dalag ku habboon dalag-wareejinta. Hagahan wuxuu kuu sharaxayaa sida loo beero digir waxsoosaar leh.

Magaca Sayniska

Digirtu waxay leedahay magaca sayniska Vigna unguiculata, waxayna ka tirsan tahay qoyska Fabaceae (digirta), oo ay sidoo kale ka mid yihiin digiryaasha iyo lows-ka. Waa dalag legume ah oo xididadiisu ay nitrojiin ka qabtaan hawada.

Muhiimadda

Digirtu waa il borotiin oo raqiis ah oo qoysaska Soomaaliyeed — waxay ka kooban tahay 23–25% borotiin. Caleemaha yaryar waxaa loo cuni karaa sida khudaar. Xididada digirtu waxay carrada ku daraan nitrojiin (ilaa 60–100 kg/hektar), taasoo yaraynaysa baahida bacrinta dalagga xiga. Waa dalag amniga cuntada iyo caafimaadka ciidda labadaba kobciya.

Shuruudaha Cimilada iyo Ciidda

Digirtu waxay ku kortaa cimilo kulul (25–35°C), wayna u adkaysataa abaarta si aad u sarreysa. Waxay u baahan tahay 400–600 mm oo roob ah. Waxay ku bixi kartaa ciid kala duwan oo bacaad ah ilaa loamy, pH 5.5–7.5, laakiin ma jeclid biyo-iska-taag. Sababtoo ah adkaysiga abaarta, waa dalag muhiim u ah dhulalka qallalan ee Soomaaliya.

Diyaarinta Dhulka & Beerista

Falaarta dhulka oo jabi guluufyada. Ku qodo iniinaha qoto 3–4 cm ah. Masaafadu waa 45–60 cm safafka iyo 15–20 cm dhirta. Tirada iniinaha waa 20–25 kg/hektar (iniin), ama ka badan haddii loo isticmaalayo caws xoolaha. Digirta waxaa inta badan lagu dhex beeraa (intercrop) masago ama galley si dhulka looga faa'iidaysto oo carrada loo bacrimiyo.

Bacriminta & Waraabinta

Digirtu uma baahna nitrojiin badan maadaama ay iyadu samayso. Bixi 50 kg/hektar DAP marka aad beerto si xididadu u xoogaystaan. Haddii la heli karo, isticmaal Rhizobium inoculant si loo kordhiyo qabashada nitrojiinka. Inta badan waa roob-ku-tiirsan; waraab dheeri ah xilliga ubaxa iyo boodhka wuxuu kordhiyaa wax-soosaarka. Iska ilaali biyo badan.

Cayayaanka & Cudurrada

  • Aphidsnuugaan dhalada oo faafiya fayras; isticmaal saabuun-cayayaan ama neem oil.
  • Pod Borer (Maruca)jabsada ubaxa iyo boodhka; xakamee goor hore oo isticmaal dawooyin biolojiyadeed.
  • Bruchids / Weevils (kaydka)cunaan iniinaha kaydka; qalaji si fiican oo kaydi weelal xiran (hermetic).
  • Bacterial Blight & Mosaic Virusbarar caleemaha & isbeddel midab; beero iniin caafimaad qaba oo noocyo iska caabin u leh.

Gurashada & Kaydinta

Digirtu waxay diyaar u tahay gurasho 60–90 maalmood ka dib beerista, iyadoo ku xidhan nooca. Boodhka waa la guraa marka ay engegaan oo midabkoodu beddelo. Guro dhawr jeer maadaama boodhku aan wada bislaan hal mar. Qalaji iniinaha ilaa 12% qoyaan. Si looga hortago tukubaha (bruchids), ku dar dhoobo saliid ah ama kaydi weelal xiran. Caleemaha & jirridaha u kaydi caws xoolaha.

Suuq-geynta

Digirtu waxay leedahay suuq wanaagsan oo maxalli ah maadaama ay tahay cunto aasaasi borotiin leh. Ku iibi suuqyada deegaanka, dugsiyada, iyo ganacsatada xoolaha (caleemaha & jirridaha). Iniin nadiif ah oo aan tukub lahayn ayaa qiimo sare leh. Sidoo kale waxaa jira suuq gobol(regional) ah oo digir ah. Beeridda digirta waxay sidoo kale kordhisaa wax-soosaarka dalagga xiga sababtoo ah carrada oo bacrimiyey.