Baradhada macaan waa dalag xidid oo dhaqso u koraya oo amni-cunto weyn u ah dhulalka qallalan. Waxay ku bixi kartaa ciid liidata, waana il fiitamiin A oo la dagaallanta nafaqo-darrada carruurta.Sweet potato is a fast-growing root crop and a major food-security crop for dry lands. It can yield on poor soil and is a source of vitamin A that fights child malnutrition.البطاطا الحلوة محصول جذري سريع النمو ومحصول أمن غذائي للأراضي الجافة. يمكنها الإنتاج في تربة فقيرة ومصدر لفيتامين A يكافح سوء تغذية الأطفال.Viazi vitamu ni zao la mizizi linalokua haraka na zao la usalama wa chakula kwa ardhi kavu. Linaweza kutoa mavuno kwenye udongo duni na ni chanzo cha vitamini A kinachopambana na utapiamlo wa watoto.
Magaca Sayniska iyo NafaqadaScientific Name and Nutritionالاسم العلمي والتغذيةJina la Kisayansi na Lishe
Magaca sayniska waa Ipomoea batatas. Noocyada oranji ah waxay hodan ku yihiin beta-carotene (fiitamiin A). Caleemuhu waa cunto cagaaran oo nafaqo badan.Scientifically Ipomoea batatas. Orange-fleshed varieties are rich in beta-carotene (vitamin A). The leaves are a nutritious green vegetable.علمياً Ipomoea batatas. الأصناف البرتقالية غنية بالبيتا كاروتين (فيتامين A). الأوراق خضار مغذٍّ.Kwa kisayansi Ipomoea batatas. Aina za machungwa zina beta-carotene (vitamini A). Majani ni mboga yenye lishe.
Shuruudaha Cimilada iyo CiiddaClimate and Soilالمناخ والتربةHali ya Hewa na Udongo
Baradhadu waxay jecel tahay kuleyl (21 ilaa 30 darajo) iyo ciid bacaad-loamy ah oo debecsan si xididdadu u weynaadaan. pH 5.5 ilaa 6.5.Sweet potato loves heat (21 to 30 degrees) and loose sandy-loam soil so tubers enlarge. pH 5.5 to 6.5.تحب البطاطا الحلوة الحرارة (21 إلى 30) وتربة رملية طميية فضفاضة لتكبر الدرنات. الحموضة 5.5 إلى 6.5.Viazi vitamu hupenda joto (21 hadi 30) na udongo laini wa kichanga-loam ili mizizi ikue. pH 5.5 hadi 6.5.
Beerista CaleemahaPlanting Vinesزراعة العقلKupanda Mizabibu
Waxaa lagu beeraa jeexallo caleemeed 25 ilaa 30 cm, ma aha iniino. Beero tuulmooyin (ridges) 30 cm sarreeya, dhirta 30 cm kala fog.Planted from vine cuttings 25 to 30 cm long, not seeds. Plant on ridges 30 cm high, plants 30 cm apart.تُزرع من عقل بطول 25 إلى 30 سم، لا بذوراً. ازرع على مصاطب بارتفاع 30 سم، النباتات 30 سم.Hupandwa kwa vipande vya mizabibu 25 hadi 30 sm, si mbegu. Panda kwenye matuta 30 sm, mimea 30 sm.
Daryeelka iyo WaraabintaCare and Irrigationالعناية والريUtunzaji na Umwagiliaji
Nadiifi cawska ilaa caleemuhu dhulka dabooshaan. Waraabi si joogto ah, laakiin yaree biyaha marka gurasho dhow si aan xididdadu u dildillaacin.Weed until vines cover the ground. Irrigate steadily, but reduce water near harvest to prevent tubers cracking.أزل الأعشاب حتى تغطي العقل الأرض. اروِ بانتظام، لكن قلّل الماء قرب الحصاد لمنع تشقّق الدرنات.Palilia hadi mizabibu ifunike ardhi. Mwagilia kwa utaratibu, lakini punguza maji karibu na mavuno kuzuia mizizi kupasuka.
Cudurrada iyo CayayaankaDiseases and Pestsالأمراض والآفاتMagonjwa na Wadudu
Cayayaanka ugu weyn waa dixiriga baradhada oo daloola xididdada. Isticmaal caleemo caafimaad qaba, wareeji dalagga, oo dabool xididdada ciidda.The main pest is the sweet potato weevil boring into tubers. Use healthy vines, rotate crops, and cover tubers with soil.الآفة الرئيسية سوسة البطاطا التي تثقب الدرنات. استخدم عقلاً سليمة، ناوب المحاصيل، وغطِّ الدرنات بالتربة.Wadudu mkuu ni fukusi wa viazi anayetoboa mizizi. Tumia mizabibu yenye afya, badilisha mazao, na funika mizizi kwa udongo.
GurashadaHarvestingالحصادUvunaji
Diyaar u tahay gurasho 90 ilaa 120 maalmood ka dib, marka caleemuhu jaalaystaan. Si taxaddar leh u qod adigoo isticmaalaya faas si aadan u dhaawicin.Ready for harvest 90 to 120 days later, when leaves yellow. Dig carefully with a fork to avoid bruising.جاهزة للحصاد بعد 90 إلى 120 يوماً، عند اصفرار الأوراق. احفر بحذر بشوكة لتجنّب الكدمات.Tayari kuvunwa baada ya siku 90 hadi 120, majani yanapokuwa njano. Chimba kwa uangalifu kwa uma kuepuka michubuko.
Kaydinta iyo Suuq-geyntaStorage and Marketingالتخزين والتسويقUhifadhi na Masoko
Ka hor kaydinta, dayactir (curing) xididdada 5 ilaa 7 maalmood meel diiran si maqaarku u xoogaysto. Kaydi meel qabow qallalan. Waxaa laga sameeyaa daqiiq iyo nacnac.Before storage, cure the tubers 5 to 7 days in a warm place so the skin toughens. Store cool and dry. Also made into flour and snacks.قبل التخزين، عالِج الدرنات 5 إلى 7 أيام في مكان دافئ ليتصلّب القشر. خزّن بارداً جافاً. تُصنع أيضاً دقيقاً ووجبات خفيفة.Kabla ya kuhifadhi, tibu mizizi siku 5 hadi 7 mahali pa joto ili ngozi iimarike. Hifadhi baridi na kavu. Pia hutengenezwa unga na vitafunio.
